Machineverordening 2027: wat betekent die voor bruggen en sluizen?

Op 20 januari 2027 gaat de Machineverordening (EU) 2023/1230 gelden. Zij vervangt de Machinerichtlijn 2006/42/EG, die bijna twintig jaar de basis was voor de CE-markering van machines. Anders dan een richtlijn werkt een verordening rechtstreeks in alle lidstaten, zonder omzetting in nationale wetgeving. Er komt dus geen Nederlandse vertaalslag meer tussen de Europese tekst en de praktijk.

Beweegbare bruggen en sluizen worden in Nederland in de regel als machine behandeld: er is een aangedreven bewegend deel, een besturing en een bediener. Voor nieuwbouw is dat al lang gangbaar. De vraag wordt vooral interessant bij renovatie en vervanging, want daar verandert met de verordening het meest.

De belangrijkste wijziging voor beheerders is het begrip substantiële wijziging. Wie een bestaande machine zo ingrijpend aanpast dat er nieuwe gevaren ontstaan of bestaande risico’s toenemen, en dat niet was voorzien door de oorspronkelijke fabrikant, wordt zelf als fabrikant gezien. Dat betekent: een nieuwe risicobeoordeling, een technisch dossier, een EU-conformiteitsverklaring en CE-markering. Het vervangen van een complete brugbesturing of aandrijving kan daar onder vallen.

Nieuw is ook dat de verordening uitdrukkelijk eisen stelt aan bescherming tegen corruptie van besturingssystemen. Veiligheidsfuncties mogen niet ongewild of kwaadwillig te beïnvloeden zijn, bijvoorbeeld via een netwerkverbinding. Daarmee schuift OT-cybersecurity op van goed beheer naar een wettelijke eis voor veilige machines. Voor installaties die op afstand worden bediend is dat geen detail.

Verder mogen gebruiksaanwijzingen digitaal worden geleverd, met het recht op een papieren versie, en komen er aangescherpte regels voor zelflerende systemen en software die veiligheidsfuncties vervult. Voor de meeste brugbesturingen speelt dat laatste nog beperkt, maar wie nu nieuwe systemen specificeert, doet er goed aan het mee te nemen.

Wat kunt u nu al doen? Stel bij elke renovatie vroeg vast of er sprake is van een substantiële wijziging, en leg die afweging vast. Neem in het Programma van Eisen op wie de rol van fabrikant draagt: de aannemer, de systeemintegrator of de beheerder zelf. En zorg dat cybersecurity onderdeel is van de risicobeoordeling volgens NEN-EN-ISO 12100, niet een los traject ernaast.

Wie dit pas in de uitvoeringsfase regelt, loopt het risico dat de oplevering vastloopt op een ontbrekend dossier of een onduidelijke CE-verantwoordelijkheid. Een korte toets aan de voorkant voorkomt dat.